MUZIEKNOTATIE

Of mijn muzieknotatie er mooi uitziet of niet, is geen belangrijk criterium. Ze moet informatie geven over mijn denkbeelden die zo precies mogelijk is.

Klankwolken en hoe ze te vangen

Muzieknotatie in Atmosphères en Volumina

György Ligeti staat erom bekend dat hij tal van opvattingen over (nieuwe) muziek glashelder kon analyseren. Moeilijke concepten of grote meningsverschillen wist hij haarscherp te ontleden, om vervolgens zijn eigen inzicht in de materie verrassend eenvoudig te verwoorden. Ook wat muzieknotatie betreft, lijkt hij de essentie bij de kraag te vatten. De relevantie daarvan binnen zijn eigen evolutie als componist blijkt onder meer wanneer Ligeti het volgende vertelt:

Rond 1950 kon ik de muziek die ik me verbeeldde horen, maar ik had niet de techniek om me in te beelden hoe dat er op papier zou uitzien. Het voornaamste probleem was dat het nooit in mij was opgekomen om muziek te schrijven zonden maten en maatstrepen. Ik was wel in staat geweest om de harmonische structuren en de clusters te noteren die ik in gedachten had, maar ik zat vast als het op de notatie van metrum en ritme aankwam. Ik wist niet welke maatsoorten ik kon gebruiken.

Lees: het alom ingeburgerde gebruik van maatsoorten en maatstrepen impliceerde voor Ligeti lange tijd dat muziek per definitie gebonden was aan een metrum. Pas na zijn kennismaking met de West-Europese modernistische muziek van de jaren 1950 kon hij de gedachtesprong maken naar een vrije, vloeiende muzikale tijd. Hij ontdekte er een alternatieve manier om muzikale tijd noteren: op een doorlopende tijdsschaal in seconden, los van maatsoorten. Na die mentale doorbraak bleef Ligeti zijn muziek op de klassieke manier noteren, maar de maatstrepen staan er alleen nog ter oriëntatie, ‘om te vermijden dat, bijvoorbeeld, de vier strijkers van een strijkkwartet van elkaar wegdrijven’. De muziek zelf is daarentegen ‘een continue stroom, niet onderbroken door maten, als een gregoriaanse melodie’.

360° Ligeti

Deze webtentoonstelling werd gerealiseerd door MATRIX [Centrum voor Nieuwe Muziek] in opdracht van Muziekcentrum De Bijloke Gent in het kader van het seizoensthema 360° Ligeti.

Concept: Melissa Portaels
Teksten: Klaas Coulembier, Rebecca Diependaele, Pauline Driesen,
Ann Eysermans, Melissa Portaels, Jannis Van de Sande
Ontwerp en realisatie website: Klaas Coulembier
Realisatie podcast: Ann Eysermans (stem), Thomas Moore (opname)
Eindredactie: Melissa Portaels