Ellen Jacobs over ‘Levensdraad’

Op 24 oktober 2026 strijkt Levensdraad neer op Transit. De performance, met een compositie van Ellen Jacobs, kwam tot stand binnen een intensief traject met cursisten Maatschappelijke Oriëntatie en NT2 van Ligo Oost-Brabant, in samenwerking met MATRIX [Centrum voor Nieuwe Muziek] en multidisciplinair kunstenaar Silke Rys.

 

In Levensdraad komen verhalen, textiel en geluid naadloos samen. Gedurende twee jaar ben je met deze groep vrouwen, afkomstig uit alle uithoeken van de wereld, samen op zoek gegaan naar de betekenis van hun levensverhaal. Hoe heb je die samenwerking met hen aangepakt?

Om het vertrouwen van een groep te winnen, heb je vooral tijd nodig om elkaar te leren kennen. Daarom probeerden Silke Rys en ik op een natuurlijke manier met de vrouwen in gesprek te gaan. We kwamen regelmatig langs tijdens hun vaste lesmomenten en organiseerden eerst een aantal gezamenlijke workshops. Zo kregen we de kans om de groepsdynamiek beter te leren kennen. Die bleek heel gemoedelijk en uitnodigend te zijn. We voelden ons meteen welkom in de groep. Dan weet je: hier kunnen mooie dingen uit voortvloeien.

Wat begon als een gedeelde verkenning groeide gaandeweg uit tot het delen van herinneringen en ervaringen tijdens de verschillende workshops. Hoe heb je deze momenten beleefd, en wat hebben ze bijgedragen aan het project?

Na een aantal gezamenlijke workshops hebben Silke en ik de groep opgesplitst. We gaven parallelle workshops, waarbij Silke zich meer richtte op borduren en ik op muziek.

Eén van mijn grote interesses is field recording. Ik nam de groep mee in die praktijk en leerde de vrouwen op een andere manier naar hun omgeving te luisteren. Door bewust hun oren open te zetten, kwamen de verhalen al snel naar boven. We beschreven samen de geluiden van onze favoriete plekken, vertelden over onze geboorteplek en luisterden naar elkaars verhalen. De vrouwen maakten ook zelf opnames, die ik vervolgens verwerkte in een deel van de compositie.

Het was heel bijzonder om met hun verhalen aan de slag te gaan. Toen ik hen vroeg welke rol muziek speelt in hun eigen cultuur, kwamen er al snel verschillende liederen naar boven. Die deelden ze enthousiast met elkaar, en de hele groep pikte er al snel op in. Het mooie is dat er, ondanks de vele verschillende culturen die in één groep samenkomen, altijd ruimte was om naar elkaar te luisteren. De vrouwen inspireerden elkaar bovendien om mij steeds meer voorbeelden te geven. Een aantal van die liederen heb ik uiteindelijk ook in de compositie verwerkt.

Al het muzikale materiaal dat ik gebruik, komt volledig van de vrouwen zelf. Ik vind het belangrijk dat de volledige groep in dit werk gerepresenteerd wordt. Mijn rol is eigenlijk vooral om al dat materiaal met elkaar te verbinden.

Onder begeleiding van Silke Rys ontstond een intieme conversation pit: een cirkelvormige zitplek opgebouwd uit veertien met de hand geborduurde kussens. Het borduren krijgt een bijzondere plek in dit verhaal. Kan je hier iets meer over vertellen?

Nog voor we een titel hadden voor het project, wisten we dat de levensverhalen centraal zouden staan. Omdat migratieverhalen erg gevoelig kunnen liggen, vonden we het belangrijk om een veilige omgeving te creëren waarin iedereen de ruimte krijgt om, als die dat wil, iets met de groep te delen. Handwerk bleek daarbij een belangrijke gemene deler te zijn in veel verschillende culturen en een raakpunt tussen de vrouwen onderling. Dat merkten we al snel tijdens de workshops. Samen iets maken zorgt ook voor een gemeenschappelijk doel en stimuleert mensen om met elkaar te praten.

De verhalen die de vrouwen vertelden, vertaalde Silke naar taferelen die ze op de kussens tekende. De vrouwen hebben de getekende taferelen vervolgens volledig zelf geborduurd. Het resultaat is prachtig en kleurrijk en vormt een mooie representatie van de groep zelf. Die kussens vormen uiteindelijk samen een cirkelvormige conversation pit.

Je hebt ook bewust ingezet op het tonen van het proces zelf. Hoe kan de luisteraar dat proces ervaren binnen het werk?

Doorheen het proces hebben we verschillende aspecten van luisteren onderzocht en naar voren gebracht. Zo zijn we bijvoorbeeld naar buiten gegaan om bewust naar onze omgeving te luisteren en te benoemen wat we allemaal horen. Dat is een concreet voorbeeld dat heel duidelijk terugkomt in zowel de compositie als de expo/installatie. De vrouwen gingen zelf op pad om opnames te maken. Op die opnames hoor je hen heel mooi alles benoemen wat ze horen. Daarnaast vroeg ik hen ook om te vertellen wat ze vaak horen en waar ze geboren zijn. Ook die verhalen komen terug op de tape.

De harp neemt een centrale plaats in dit werk in. Kan je meer vertellen over het vlechtwerk dat tussen de snaren is ontstaan?

Ik had eerder al een werk geschreven voor Jenna Vergeynst waarin we wol door de snaren van de harp weven. Dat werkte zó goed dat ik dit opnieuw wilde doen. Het wordt vooral interessant wanneer andere personen de wol manipuleren terwijl Jenna speelt. Dat leek me een ideale manier om de vrouwen bij de voorstelling te betrekken. De vrouwen die ervoor kiezen om deel te nemen, worden zo ook onderdeel van de live performance.

Levensdraad opent een ruimte waarin je even mag plaatsnemen in het verhaal van een ander, en tegelijk wordt uitgenodigd om een stukje van je eigen verhaal te delen. Hoe wordt het publiek hierin betrokken?

Levensdraad staat twee dagen op Transit. Er komt een expo met extra informatie over het proces en daarnaast is er de conversation pit, waarin de tape in een loop zal afspelen. Via die tape kan het publiek het proces van het project echt ontdekken. Wie daar zin in heeft, kan vervolgens zelf in gesprek gaan met elkaar en, eventueel, met deelnemers aan het project.

Tot slot: hoe heb je dit relatief lange maar erg boeiende traject als componist zelf ervaren?

Het is voor mij de eerste keer dat ik als componist op deze manier werk. Ik heb geprobeerd om écht zo veel mogelijk input van de vrouwen zelf te laten komen. Bijna al het muzikale materiaal komt dan ook van hen. Tijdens de workshops stond de persoonlijke band met de vrouwen steeds voorop, en ik hoop dat die verbondenheid ook voelbaar zal zijn in het eindresultaat. Deze manier van werken brengt natuurlijk ook uitdagingen met zich mee. Als componist moest ik een stukje van de controle loslaten die je normaal gesproken altijd hebt. Maar net dat maakt het voor mij extra boeiend.

Dankjewel, Ellen!

Benieuwd naar meer van Ellens muziek? Ontdek haar werk via de componistenfiche en haar website.